1. Powěsć wo Krabaće

Anmelden
§

Urheber: Digitale Lernwelten GmbH

Cc4BYNCSA


1. Powěsć wo Krabaće

1

Zo je stawizna wo Krabaće poprawom ludowa powěsć, wěš zawěsće. Njedawa pak jenož jednu, ale wjele wšelakorych wersijow powěsće! Wone su sej podobne, su so pak přez ertne dalepowědanje přeco zaso změnili. W tutym kapitlu steji prěnjotna Krabatowa powěsć w srjedźišću, kiž je so wot Jurja Pilka zapisała.

Tu móžeš sej ju naposkać:

§

Urheber: Digitale Lernwelten GmbH

Cc4BYNCSA
2

Krabatowa powěsć po Jurju Pilku

Tu namakaš tekst, jeli chceš sej powěsć hišće raz přečitać,

W Jitku pola Rakec běše před stami lětami chudy serbski pastyr žiwy. Dyrbješe husy pasć a druhdy tež prošerić. Tak dundajo přińdźe raz tež do Čorneho Chołmca. Tam hospodarješe w tak mjenowanym čertowym młynje po wšěm kraju wuwołany (berüchtigt) kuzłar. Naš hólc so młynkej njemało spodobaše, a wón wopraša so jeho tohodla: "Njeby při mni wostał? Nuza ći při mni žana njebudźe a nawuknyć móžeš wjele." Krabat bě zwólniwy a wosta jako dwanaty młynski w čertowym młynje. Poprawom běchu pak woni wšitcy wučomcy (Lehrlinge) čorneho rjemjesła. A kóždy raz, hdyž bě so wučomniske a pruwowanske lěto minyło, jedyn z nich zahiny. Tež nětko měješe młynk jenož jědnaće wučomcow a Krabat dyrbješe njepołnu ličbu dopjelnić. 

Hólčec bě jara wobdarjeny a přiswoji sej bórze cyłu čornu wědomosć swojeho mištra. Ale jako lěto so nachileše bu Krabatej jasne, do kajkeho stracha bě so podał. W surowym straše mysleše a mysleše, doniž so skónčnje njedomasa na lesć. Wuprosy sej wot młynka něšto swobodnych dnjow, zo móhł staršeju wopytać, a chwataše dom.
Doma hólčec hórko płakaše: Wón nochcyše bědnje skónčić, kaž před nim mnozy, a rozkładźe maćeri lesć. "Pójće, luba maći, ze mnu do Čorneho Chołmca a žadajće sej wot młynka, zo mje pušći. Młynk přeměni wšěch wučomcow do čornych rapakow, a wone hladaja na lěwy bok. Ja sam pak budu so pod prawym křidłom skubać. Na tym mje spóznajeće." Wšo so sta, kaž syn rjekł. Jako mać w ćmowej stwi před rapakami steješe, činješe, kaž sej z Krabatom wotrěčała, a hódaše prawje: "Tónle je mój syn!" Čorny młynk křipješe (knirschen) njemdrje ze zubami, ale dyrbješe Krabata pušćić. A tak chwataše hólčec zbožowny z maćerju domoj do Jitka. Ducy domoj pak wza sej kuzłarsku knihu młynka, koraktor, sobu. Na to bu čorny młynk jeho surowy njepřećel.

Doma namaka Krabat stare hubjenstwo (Not, Elend) a staru nuzu, dokelž pjenjez njebě a lědma něšto k jědźi. "Nano, tak to njemóže wostać. Hdyž wy pjenjezy nimaće, ja wam wupomham", praji hólčec. A tak so sta, zo steješe hižo bórze nan z tučnym wołom na Kulowskich skótnych wikach. Krabat so do čorneho skoćeća přeměnił. Nan předa woła za dobry pjenjez. Krabat wućekny wikowarjej bórze na to jako łastojčka, do kotrejež so přeměnił. Něšto podobne skućištaj nan a syn dalši króć, po tym zo so něšto časa minyło. Krabat přeměni so do krasneho młodeho konja. Ale čorny młynk swojeho něhdyšeho wučomnika wučušlił, wotkupi nanej kóń a lećeše z nim wotsal. Njepomhaše ničo: Krabat dyrbješe přećiwo čornemu młynkej wojować, zo by jemu druhi króć wućeknył. Jako so čorny młynk do kapona přeměni, zo by Krabata w postawje zornjatka zežrał, přeměni so tón spěšnje do liški. Wón hrabny kapona a roztorha jeho na častki (Stückchen). Tak zahiny wuwołany mišter z čertoweho młyna.

Po dobyću nad čornym młynkom dyrbješe Krabat kurwjerchej (Kurfürst) Sakskeje słužić a ćehnješe sobu do wójny přećiwo Turkam. Tola njepřećelej so poradźi, kurwjercha samoho zajeć. Generalojo běchu bjezradni. Što měło so činić? "Dajće mi konja, ale skoku!", zawoła Krabat. Přiwjedźechu konja, Krabat zběhny so z nim do powětra a jěchaše hač nad turkowske lěhwo. Jemu so poradźi, kurwjercha wumóžić a dopomha jemu k dobyću. Jako dźak za rjekowske wumóženje dari kurwjerch Krabatej kubło we Wulkich Ždźarach. Wonaj wostaštaj dobraj přećelej a Krabat doleća sej husto z wozom přez Kamjenc do Drježdźan na kralowski dwór.

Krabat nałožowaše na stary dźeń swoju wědomosć jenož hišće k lěpšemu swojich poddanow, kotřiž so z ratarstwom žiwjachu (ernähren). Polěpšowaše jim chudu, hłódnu rolu a zadźěwaše surowym njewjedram. Krótko před smjerću zhromadźi swojich swěrnych wokoło sebje a praji jim: "Hdyž moja duša z ćěła wustupi, dźiće na třěchu pohladać. Budźeće-li tam na wuhenju rapaka widźeć, budu zhubjeny, jeli pak wuhladaće běłeho kołpja, potom budu zbóžny." Wšitcy poddani stejachu w smjertnej hodźinje lubowaneho Krabata před domom zhromadźeni a čakachu. Ani dychać sej njezwěrichu. Naraz zaklinča wot chorołoža pohrjebny kěrluš. Wšitke woči hladachu horje - a widźachu běłeho kołpja.

3
?

Nadawk

Ow ně, čorny młynk je młynskich do rapakow přeměnił! Pomhaj, Krabata namakać a jeho wuswobodźić.

4
§

Urheber: Serbski kulturny archiw/Sorbisches Kulturarchiv

https://de.wikipedia.org/wiki/M%C4%9Br%C4%87in_Nowak-Njechor%C5%84ski#/media/Datei:M%C4%9Br%C4%87in_Nowak_woko%C5%82o_1960.jpg

Cc3BYSA

Měrćin Nowak-Njechorński wokoło 1960.

Drje najznaćiše wobrazy kuzłarja Krabata molowaše Měrćin Nowak-Njechorński. W elemenće 5 widźiš jedyn z nich. 
Wón molowaše pak tež druhe serbske mytiske bytosće. Hdyž chceš so dokładnišo z nimi zaběrać, namakaš je w elemenće 6.

5
?

Mytiska bytosć Krabat

Tu widźiš, kak so Krabat zwjetša zwobrazni.

6
?

Eksurs: Serbske mytiske bytosće

Tu zhoniš wjace wo serbskich mytiskich bytosćach.

Nadawk

Mytiske bytosće móža husto kuzłać abo su znate za wosebite činitosće. Přirjaduj jim prawy wobraz a prawu činitosć.

7

Wšitke ludowe powěsće maja cyle wěste přiznamjenja, na kotrychž móžemy je spóznać. Wuslědź z pomocu elementa 8, kotre přiznamjenja to su! Ćehń za to dypk po liniji.

8
?
9
?

Nadawk

Monstro je bohužel formulu za dobru ludowu powěsć zabył. Móžeš jemu pomhać? Ćisń prawe přidawki do kuzłarskeho kotoła!